سورههای «انسان» و «مرسلات» با ترسیم دو مسیر متفاوت برای انسان، از یکسو راه بندگی، انتخاب و بازگشت به سوی خدا را نشان میدهند و از سوی دیگر سرنوشت کسانی را یادآور میشوند که زندگی دنیا را مقصد نهایی قرار داده و وعده قیامت را انکار میکنند؛ در سوره مرسلات نیز پنج سوگند پیاپی مقدمهای برای تأکید بر قطعی بودن وعده الهی و فرارسیدن «یوم الفصل» یا همان روز جدایی حق از باطل است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، سوره مرسلات با پنج سوگند پیاپی آغاز میشود؛ سوگندهایی که در پی آنها، خداوند بر قطعی بودن وعده قیامت تأکید میکند و سرنوشت کسانی را به تصویر میکشد که این وعده را تکذیب میکنند.
بنابر روایت فارس، در سوی دیگر، آیات پایانی سوره انسان پس از بیان نعمتهای بهشتی و ویژگیهای بندگان شایسته، مسیر دستیابی به این جایگاه را برای انسان ترسیم میکند. قرآن در آیه ۲۶، پیامبر(ص) را به عبادت شبانه فرا میخواند و میفرماید: «وَمِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَیْلًا طَوِیلًا»؛ بخشی از شب را به سجده و بخش طولانی آن را به تسبیح پروردگار اختصاص بده.
این دستور در ادامه توصیههایی درباره صبر، یاد خدا و ایستادگی در برابر مخالفان آمده است؛ گویی کسی که مأمور هدایت انسانهاست، پیش از هر چیز باید پیوند خود را با سرچشمه قدرت و هدایت الهی مستحکم کند.
وقتی دنیا مقصد نهایی میشود
قرآن در ادامه، در برابر این مسیر از گروهی سخن میگوید که «یُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ»؛ زندگی زودگذر دنیا را دوست دارند و «یَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ یَوْمًا ثَقِیلًا»؛ روزی سنگین را پشت سر میاندازند.
«روز سنگین» تعبیری است که دشواری و عظمت روز قیامت را یادآوری میکند. مسئله، صرفاً برخورداری از نعمتهای دنیا نیست؛ بلکه هنگامی مشکل آغاز میشود که دنیا به مقصد نهایی انسان تبدیل شود و آخرت در حاشیه قرار گیرد.
پس از این هشدار، قرآن قدرت مطلق خداوند را یادآوری میکند: «نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ». همان خدایی که انسان را آفرید و ساختار وجودی او را استوار کرد، میتواند در صورت اراده، آنان را از میان ببرد و گروه دیگری را جایگزین کند. از این منظر، انسان نباید قدرت و ماندگاری خود را مستقل از اراده الهی بداند.
اختیار انسان؛ انتخابی در چارچوب اراده الهی
پس از این هشدار، قرآن راه را همچنان باز میگذارد و میفرماید: «إِنَّ هَذِهِ تَذْکِرَةٌ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَی رَبِّهِ سَبِیلًا»؛ این آیات تذکری است و هر کس بخواهد میتواند راهی به سوی پروردگارش انتخاب کند.
با این حال، بلافاصله آمده است: «وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ».
علامه طباطبایی در تفسیر «المیزان» این آیه را به معنای جبر نمیداند. بر اساس این تفسیر، مشیت الهی اختیار انسان را از میان نمیبرد، بلکه اراده انسان در نظام آفرینش مستقل از اراده خداوند نیست. انسان انتخاب خود را با اراده خویش انجام میدهد، اما امکان اراده و تحقق آن در نظامی قرار دارد که خداوند ایجاد کرده است.
پنج سوگند و یک وعده قطعی
با آغاز سوره مرسلات، فضای آیات تغییر میکند. سوره با سوگندهای پیدرپی آغاز میشود: «وَالْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا»، «فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفًا»، «وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا» و «فَالْمُلْقِیَاتِ ذِکْرًا».
علامه طباطبایی در تفسیر این سوگندها، آنها را ناظر به مأمورانی میداند که در تدبیر الهی نقش دارند و در نهایت به مسئله وحی و اتمام حجت الهی میرسند؛ یعنی پیام الهی برای آن فرستاده شده است که انسان در برابر حق، عذر و بهانهای نداشته باشد.
پس از این سوگندها، نتیجه در عبارتی کوتاه و صریح اعلام میشود: «إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَاقِعٌ»؛ آنچه به شما وعده داده شده، حتماً واقع خواهد شد.
در ادامه، نشانههای عظیم قیامت یکی پس از دیگری ترسیم میشود: «فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ»؛ ستارگان محو میشوند، «وَإِذَا السَّمَاءُ فُرِجَتْ»؛ آسمان شکافته میشود و «وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ»؛ کوهها از جا کنده و پراکنده میشوند.
«یوم الفصل»؛ روزی که حقیقت آشکار میشود
در ادامه، قرآن از رسولان سخن میگوید: «وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ». برای آنان زمانی معین قرار داده میشود و سپس علت آن بیان میشود: «لِیَوْمِ الْفَصْلِ»؛ برای روز جدایی.
«یوم الفصل» صرفاً نامی برای قیامت نیست؛ بلکه روزی است که در آن مرز حق و باطل، مؤمن و تکذیبکننده و نتیجه اعمال انسانها آشکار میشود. عظمت این روز نیز با این تعبیر مورد تأکید قرار میگیرد: «وَمَا أَدْرَاکَ مَا یَوْمُ الْفَصْلِ».
پس از آن، هشدار قرآن دوباره تکرار میشود: «وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِلْمُکَذِّبِینَ»؛ وای بر تکذیبکنندگان در آن روز.
قرآن برای یادآوری تحقق چنین سرنوشتی، به سرگذشت پیشینیان نیز اشاره میکند: «أَلَمْ نُهْلِکِ الْأَوَّلِینَ»؛ آیا پیشینیان را هلاک نکردیم؟ و پس از آنان نیز دیگر مجرمان به همان سرنوشت دچار شدند: «کَذَلِکَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِینَ».
انسان در دنیا فرصت انتخاب دارد و میتواند «إِلَی رَبِّهِ سَبِیلًا»؛ راهی به سوی پروردگارش برگزیند، اما این فرصت همیشگی نیست. اگر دنیا به مقصد نهایی تبدیل شود و وعده الهی انکار شود، سرانجام «یوم الفصل» فرا میرسد؛ روزی که فرصت انتخاب پایان یافته و حقیقت و نتیجه اعمال آشکار میشود.
تلاوت این آیات را که در صفحه ۵۸۰ قرآن کریم قرار دارد، ببینید و بشنوید.
کد مطلب 2277393
-
۵ سوگند الهی پیش از اعلام یک حقیقت بزرگ؛ چه کسانی در «روز جدایی» گرفتار میشوند؟
-
پیام تسلیت آیتالله مظاهری در پی ارتحال آیتالله شبیری زنجانی
-
والدین بخوانند؛ اشتباهاتی که نوجوان را از خانواده فراری میدهد!
-
«انسان و حیوان»؛ گفتگوی کشیشی مسیحی و روحانی مسلمان درباره اخلاق
-
نسل بعدیِ قرائتیها را تربیت کنیم؛ چه کسی راه قرائتی را ادامه میدهد؟